138 x modaal… en nog wanhopig

Monday 01 April 2013

Als we de politici goed begrijpen is 2013 te vergelijken met het rampjaar 1672. Toen bestormden brandschattende en plunderende vijandelijke legers de Republiek, nu struikelen we over onze eigen ontsporende staatsfinanciën en een imploderend bankwezen. 'Redeloos, radeloos, reddeloos' heette het toen, nu hebben politici een probater medicijn om alle malheur achter zich te laten: ze verhogen gewoon alle belastingen. Vooral voor de rijken. Hoewel Uw verslaggever zich niet rekent tot die categorie, betaalt hij inmiddels 138x zoveel directe belasting als Jan Modaal. Waar blijft de revolte van rechts? Leesch hier de bewerkte versie van mijn opiniestuk zoals dat jongstleden zaterdag in NRC Handelsblad verscheen onder de titel 'Rijk, rechts en radeloos'.

Dennis K, mijn boekhouder, aan de lijn: ‘Jort, hou je er rekening mee dat je deze maand 26.735 euro extra belasting moet betalen?’ Mijn trouwe verwerker van dikke ordners en opbollende schoenendozen kan gerust zijn: de zogeheten ‘crisisheffing’ was ook mij niet ontgaan. Of ik maar even, met terugwerkende kracht, 16% extra werkgeverslasten wil afdragen over het dienstverband van mijn enige werknemer… ikzelf. De crisisheffing komt bovenop de €162.256 inkomstenbelasting en €59.849 winstbelasting die ik in 2012 al gireerde aan de Ontvanger der Rijksbelastingen. 
Nu ben ik de eerste om toe te geven dat ik bizarre bedragen verdien. Tónnen. Maar mijn voorspoed is afhankelijk van volatiele kijkcijfers en populariteit, dus vluchtig als aceton. Vergelijk het met een profvoetballer, die blijft ook niet altijd in de Eredivisie. Waar een pingelaar met pensioen de sigarenzaak rest, lonkt voor mij het schamele bestaan van het voormalige tv-gezicht. Frits Bom, Henny Huisman, Pieter Storms - kent u ze nog?
Het zou verstandig zijn als de firma Kelder & Co wat geld opzij legt voor later. Alleen mag dat niet van Mijnheer de Inspecteur. Die wil volgens de totalitaire logica van het ‘gebruikelijk loon’ dat ik zeventig procent van de winst in mijn bv uitkeer als salaris, zodat-ie niet 25% vennootschapsbelasting maar 52% loonbelasting ex-Crisisheffing kan afpakken. Sparen lukt dus nauwelijks.
Ander probleempje voor de ondernemer Kelder: ik ben niet, zoals miljoenen loonslaven en ambtenaren in dit land, automatisch verzekerd tegen ziekte, ouderdom of andere malheur. Te duur. Gaat het mis, dan heb ik letterlijk miljoenen bijgedragen aan de verzorgingsstaat, maar val zelf buiten het vangnet. Zelfstandigen krijgen geen ww of wao. En dat gapende pensioengat mag ik ook al niet belastingvrij volstorten. Tegenover die gedwongen Alleingang zou de staat iets mogen teruggeven, namelijk fors lagere tarieven. Op een paar procentpunt en een enkele magere aftrekpost na, is dat niet het geval. Zelfstandigen betalen wel, maar krijgen niets. Eerlijk delen anno 2013. Belasting betalen stemt mij trots en treurig tegelijk. Trots, omdat ik als kleine neringdoende toch maar mooi in staat ben zulke sommen bij te dragen aan het nut van het algemeen. Treurnis omdat ik die crisisheffing liever aan Het Beloofde Varkensland, Wakker Dier of een ander door mij aan te wijzen goed doel schenk, dan dat mijn duiten te zien verdampen in een bodemloze put te ’s-Gravenhage, Athene of Nicosia. Sta ik alleen in mijn twijfel? Bezondig ik mij aan onbeschaafde gedachtes als ik die ene allesoverheersende vraag stel: wat krijg ik als burger eigenlijk terug voor die €248.840 betaalde belastingen? (Kanttekening: die tweeënhalve ton is alleen directe belasting. Daarna volgt de zeis van van de indirecte belastingen/heffingen/forfaits/accijnsen. Van de btw tot de bpm, van huizenbelasting tot autobijtelling, van de verdrievoudigde assurantietax tot de gretig afgestelde flitspalen. En, o ja, als u dood gaat… naja, enzovoorts, enzoverder. Al snel belandt meer dan tachtig cent van iedere euro weer bij de staat.) 

Over wat wij als burgers terugkrijgen voor onze belastingcenten kunnen we kort zijn: te weinig en steeds minder. Natuurlijk, het leger marcheert ook voor mijn veiligheid, de straatlantaarns lichten ook mijn deerniswekkende bestaan bij en doktoren en docenten loodsten mij door het leven. Maar de verzorgingsstaat, dat beloofde paradijs van bestaanszekerheid van wieg tot graf, geldt niet voor mij. En met mij voor de 600.000 ondernemers en 900.000 zelfstandigen die ‘cliënt’ zijn bij de fiscus. Voor hen, van de groot-industrieel tot de zzp’er, vormt de verzorgingsstaat een vaag fata morgana van loonwerkers met ontslagbescherming en pensioen, vakbondstribunen zonder achterban, ambtenaren zonder urgentie en een aanzwellend rollatorleger van boze bejaarden onder aanvoering van H. Krol. Ondernemers laven zich niet aan de bron van het Arbeiders- en Ambtenarenparadijs. Gaat het ze goed, dan stutten ze de verzorgingsstaat door het betalen van de toptarieven. Zit het eens tegen, dan huilen ze uit, boeken af, eten hun huis op en beginnen opnieuw. Op zich niets mis mee. Ondernemen is niet voor sissy’s en gedijt bij creatieve destructie. Maar zoals een belegger in ruil voor risico rendement eist, zo willen Hollandse ondernemers iets terug van de verzorgingsstaat die hun eerst uitzuigt en daarna uitspuugt. Ze willen minder betalen of meer krijgen. 

1.5 Miljoen ondernemers eischen
Klagen over de belastingdruk is weinig chic. Je oogst er eerder hoon dan mededogen mee. Cabaretiers en columnisten staan klaar om je het etiket van een geldbeluste aso op te plakken. Lekker makkelijk. Misschien ligt het aan mijn libertaire geest, maar ik begrijp de vanzelfsprekendheid nooit waarmee de politiek meent mensen meer dan de helft te mogen afpakken. Al die centen zijn bij elkaar geschraapt door hardwerkende burgers die toevallig in deze moerasdelta wonen en werken. Het is hún geld, niet dat van gulzige poltici en ambtenaren die zich het recht toe-eigenen de samenleving naar hunhand te zetten. Wat mij betreft moet een overheid een heel goed verhaal om de pretentie waar te maken dat zij er meer recht op heeft dan diegene die het verdiende. Bovendien: tarieven boven de vijftig procent zijn niet alleen immoreel, sinds de Laffercurve weten ook dat ze averechts werken. Het straft hard werken en risico nemen af en lokt ontduiking uit. Het zou mij niets verbazen als het saldo van de crisisheffing negatief is; ondernemers die geplukt worden door de fiscus zullen minder besteden en investeren. Beide is slecht voor de economie.
Pluizenpraatjes dat ik niet moeten zeuren - ‘Als je zoveel mag betalen, verdien je kennelijk genoeg’ - pareer ik altijd door te vragen wat de criticus in kwestie zélf bijdraagt (minus uitkeringen en subsidies) en wegschenkt. Dan volgt meestal een woeste stilte, waarna het gehakkel begint: ‘Eh… het gaat er niet om wat ik verdien, maar … balblabla.’ Flauw van me. Komt ook door een ander pijnlijk ervaringsfeit. Mensen die aan de toog altijd orereren over ‘eerlijk delen’ en heel goed weten wat er met andermans geld moet gebeuren, zijn zelfs meestal ‘even plassen’ als de barrekening komt. Is het mijn perceptie, of is verbeten links inderdaad zûniger dan onbekommerd rechts? Voer voor antropologen.

Hoe vulgair ook, ik ben principieel voor openbaarheid van belastingen. Slechten we dat taboe, dan wordt Nederland wellicht een toefje eerlijker. Zo krijgen multinationals niet langer de kans met stiekeme ‘rulings’ onder hun morele plicht uit te komen. Of vindt u het wél normaal dat een klein bedrijfje zonder vrindjes op Financiën meer winstbelasting betaalt dan Google, Starbucks of Shell? (Geen zorg, ik sla niet linksaf achter Diederik Samsom aan. Die poogt af te rekenen met  ‘Nederland Belastingparadijs’, maar veegt meteen de hele haute finance van juristen, fiscalisten en treasurers het land uit. In de bankensector is ze dat al gelukt door bonussen te verbieden. Lijkt allemaal reuze flink, maar in Londen, Zwitserland en de Bahama’s gniffelen ze.) 
Ander pluspunt van openbaarheid: het wordt lastiger voor politici die nivelleren ‘een feestje’ vinden te verzwijgen dat de hoogste inkomens in Nederland al buitensporig bijdragen aan de clubkas. Het gemak waarmee PvDA-prominenten verklaren dat de hogere inkomens ‘best ietsiepietsie meer kunnen bijdragen’ wordt niet geschraagd door de feiten. De crisisheffing die ik ik dit jaar als extraatje naar de schatkist stuur, is 13x meer dan wat Jan Modaal jaarlijks bijdraagt aan de echte belastingen. Tot de 42%-schijf betaalt men vrijwel uitsluitend voor z'n eigen volksverzekeringen. Mijn totale afdracht aan directe belastingen, bijna tweeënhalve ton, is 125x Modaal. Tel er de belastingen op mijn auto’s en huizen bij op en je vraagt je af wanneer dat ‘ietspietsie’ van Samsom ietsiepietsie a-sociaal wordt. Feit: het hoogste deciel van de inkomensladder, de tienprocentpunt hoogste salarissen, betaalde in 2011 maar liefst 67% van alle directe belastingen. Dat zal dankzij het bruggenbouwerskabinet van PvdA en VVD alleen maar schever worden. De hypotheekrente is straks niet meer aftrekbaar tegen het toptarief, de villataks komt eraan en Rutte II sleutelt sneaky aan de knoppen door het afschaffen van de inflatiecorrectie. Dat scheelt miljarden.   

Mogen onze rijken ff zeiken? Ja!
Hoge inkomens zijn slecht af in ons koninkrijk. Niet alleen vanwege het toptarief - 52%, ex-crisisheffing -, maar vooral vanwege het ‘aangrijpingspunt’. Vanaf 56.492 euro behoor je in Nederland tot de hoogst aangeslagenen. Fiscale systemen vergelijken is vrijwel ondoenlijk: ieder land heeft z’n eigen fiscale hobby’s, aftrekposten en berekeningswijzen. Officiële tarieven lijken hoog, maar dat betekent niet dat ze ook door iedereen betaald worden. Zeker niet in Zuid-Europa, waar ontduiken nog steeds nationale folklore is. Ooit een Italiaan, Griek of Spanjaard naar zijn fiscale moraal gevraagd? Que?! 

Laat ik mij dus beperken tot de nette landen waar enig gevoel voor de publieke zaak heerst. Dan zijn de Duitsers beter af met 45% vanaf €250.713 (voor gehuwden geldt het dubbele, ex-kerkbelasting en 5,5% solidariteitstax), evenals de Britten: die betalen sinds kort ook 45%, maar dan vanaf 150.000 pond; zeg onze ‘Balkenendenorm’. De sociaal-democratische heilstaten in het noorden zijn ongeveer even meedogenloos voor hun middenklasse. Zweden betalen 56,6% vanaf 574.300 Zweedse kronen (€69k), Denen zijn duur uit (55,56%) vanaf 457.608 Deense kronen (€61k) en het Noorse toptatief klapt erin vanaf zo’n vijfenzestigduizend euro. Conclusie: het Scandinavische toptarief ligt iets hoger maar begint later. Voor die centen krijgen zij een zorgzame staat en wij vooral een terugtredende overheid die tracht niet alleen de inkomstenbelasting progressief te maken, maar ook andere collectieve uitgaven, van ziektekosten tot parkeerbelasting.
Tenslotte is daar Frankrijk en z’n socialistische gouvernement dat aankondigde de hoogste belastingschijf naar 75% te trekken. Pardoes verlieten de grootste industrieel en de beroemdste acteur de Vijfde Republiek. Boris Johnson, de flamboyante Londense burgemeester, verwelkomt de vluchtende Fransen met een plaagstoot naar Hollande. ‘Not since 1789 has there been such tyranny and terror in France!’ Grappige historische vergelijking. Alleen is de fiscale terreur in de lage landen meedogenlozer: daalt de Franse fiscale guillotine vanaf één miljoen neer, bij ons word je genekt vanaf anderhalve ton.
Tuurlijk, de rijken môtte niet zeiken. Ze worden beschouwd als de veroorzaker van de crisis en kennen vergeleken met langdurig werklozen en chronisch zieken louter luxeproblemen. ‘Take care of the pennies, the pounds wil take care of themselves’, zeggen de Engelsen. De rijken zijn wel de laatste groep om zich om bekommeren. Toch, tenzij we Pyongyang in de polder wil worden: geen land kan zonder elites. Haagse ‘koopkrachtplaatje’ stoppen bij ‘3 x Modaal’, veronachtzamend dat de crisis tot veel faillissementen en een erosie van vermogen onder de rijken heeft geleid. Over jaren, als het CBS eindelijk het verschrompelde vastgoed- en aandelenbezit heeft verwerkt, zal blijken dat de meeste rijken armer zijn geworden. In de media zal dat met hoon worden begroet, want die honderdvijftigduizend miljonairs en 145.000 gelukkigen met een inkomen boven de ton, zijn quantité négligeable. Eloctoraal goed voor minder dan drie Kamerzetels. Daar komt zelfs de volkspartij VVD niet voor op. En aangezien de welgestelden het wel uit hun hoofd laten, hun zaak in de media te bepleiten, zijn ze overgeleverd aan demagogie en stemmingmakerij. Zelfs dit elitaire avondblad bagatelliseerde in zijn hoofdcommntaar de crisisheffing als een maatregel die slechts ‘topvoetballers, bedrijfsdirecteuren, tv-sterren’ raakt. Een omschrijving die weinig empathie wekt en miskent dat minstens 46.000 landgenoten worden geraakt door die strafmaatregel. Het Journaal opent met mindere incidenten haar bulletins. De maatregel zich tegen de spreekwoordelijke ‘zakkenvullers en bonusgraaiers’. Ironisch genoeg zal die groep van overbetaalde functionarissen in loondiens het bonnetje ongezien doorsturen naar de afdeling boekhouding. Blijven over: een onbekend aantal duizenden ondernemers die hun eigen werkgever zijn. Het fiscale pesterijtje van dit PvdA-VVD kabinet raakt dus precies de groep die moet zorgen voor investeringen en banen. Niet zo handig van een regering die hoopt op groei. En van wie komt die groei? Precies, van ondernemers. Zij zijn de smaakmakers, de mannen en vrouwen die bepalen of dit land weer aan het werk gaat of verder wegzinkt in de depressie. Maar ja, volgens de fiscus zijn het ‘directeur-grootaandeelhouders’. Dat klinkt plutocratisch, ruikt naar sigaren en krijstreeppakken. Voor ‘links’ eerder een groep om het schavot op te trekken dan om voor op de barricades te klauteren.  

Rutte II: burgemeester in oorlogstijd
De VVD won de verkiezingen met de profetie van lagere belastingen en een kleinere overheid. Of dat lukt valt te bezien, want hoewel de politiek al dertig jaar geobsedeerd is van het b-woord - bezuinigen! - is dat nog nooit echt gebeurd en dijt de staat verder uit. Zeventig miljard euro aan uitkeringen, tachtig miljard aan zorg, vijftig miljoen staatsschuld erbij per dag…  and counting. De collectieve lastendruk schiet weer door de veertig procent en de collectieve uitgaven passeren de driehonderd miljard – meer dan de helft van de economie. Gezien de vergrijzing en de subsidie-verslaafde attitude van ons volk, wijst niets erop dat het beter wordt. Dat er zuinig aan gedaan moet worden snapt iedereen, zeker een ondernemer, maar het ‘waarheen, waartoe?’ ontbreekt. Er is geen stip aan de horizon, alleen een gat in de begroting en een Brusselse bezweringsformule: 3%! 
Daar schuilt het gevaar. Want al die ‘hardwerkende Nederlanders’ die de VVD de grootste maakten, willen dat de partij zich gedraagt als een winnaar en de stoere beloftes van de verkiezingscampage inlost. Ooit. Ze kijken nu beteuterd hoe Rutte II regeert als een burgemeester in oorlogstijd. Om erger, nóg linksere plannen, te voorkomen. Voorlopig lukken alleen de lusteloze belastingverhogingen maar dreigen de hervormingen vast te lopen in het poldermoeras. Of anders wel in de Chambre de Décélération, de remmende Senaat. Miljonairs en multinationals zal het allemaal jeuken. Hun geld zont of jodelt fiscaal vriendelijk. Maar de hogere middenklasse en de kleinere ondernemers zijn kansloos. Die zitten gekluisterd aan hun bedrijf en hun gezin en voelen zich uitgeknepen. Genoeg is genoeg, behalve in Den Haag. Geloof me, ik sta voor de zalen waar ze bijeenkomen en de clubs waar ze pacteren. Eén doffe klaagzang over de hatelijke toon in het discours tegen ’de rijken’ en de dolgedraaide stroom van 55 miljoen blauwe enveloppen ’s jaars. Het broeit, het gist, ze zijn het zat. En het is een kwestie van tijd voor een verse Fortuyn of Verdonk deze Nieuwe Teleurgestelden gaat exploiteren. Dit weekend verzenden ze moedeloos de blauwe envelop, maar het wachten is op de revolte van rechts.